Een enclave is een gebied dat volledig omsloten is door het grondgebied van één andere partij (staat). Sommige enclaves zijn onafhankelijk, en behoren dus niet tot een andere staat, zoals San Marino (in Italië), Vaticaanstad (in Italië) en Lesotho (in Zuid-Afrika), andere enclaves behoren wel tot een ander land, en zijn dus vanuit de omsluitende partij gezien, een exclave, zoals Baarle-Hertog (Belgisch) en Baarle-Nassau (Nederlands). In deze gevallen is de enig mogelijke weg van en naar de enclave dus over het grondgebied van dit andere, omsluitende land.
Vaak spreekt men over enclaves als men het heeft over gebieden die aan slechts één ander land grenzen, maar wel vrije toegang over zee hebben: dit zijn géén enclaves. Zo'n gebieden zijn bijvoorbeeld Monaco en Portugal, maar ook Ceuta, een Spaans gebied in Marokko.
De term ‘enclave’ sloop het diplomatieke jargon binnen vanuit het Frans, de ‘lingua franca’ van de diplomaten. Het stamt af van het Latijnse ‘inclavatus’, wat ‘ingesloten, opgesloten’ betekent ( ‘clavis’ is het latijnse woord voor sleutel).
Na de tweede wereldoorlog, met West- en Oost-Duitsland, was West-Berlijn ongetwijfeld ’s werelds meest gekende enclave. Het lag ingesloten in Oost-Duitsland, maar stond onder het gezag van de vier geallieerde machten.
In de ganse wereld zouden er meer enclaves zijn dan staten. In Europa zijn er, naast Baarle, nog drie enclaves:
-
een Spaanse enclave die volledig omsloten is door Frans grondgebied. Het dorpje ligt in de Pyreneeën ten oosten van Andorra en ten westen van Perpignan. Het wordt slechts van Spanje gescheiden door een 500 m brede strook land, waar een Franse verbindingsweg doorheen loopt.
-
een Italiaanse enclave volledig omsloten door Zwitsers grondgebied. Het ligt aan de zuidelijke oever van het meer van Lugano. Hoewel het gebied bij Italië hoort, vormt het een tolunie met Zwitserland. Concreet betekent dit onder meer dat er met de Zwitserse frank gewerkt wordt, dat auto’s een Zwitserse nummerplaat dragen en dat men er gebruik maakt van de Zwitserse infrastructuur.
-
een Duitse enclave geheel omsloten door Zwitsers grondgebied. Het ligt aan de Rijn, op enkele km van de Zwitserse stad Schaffhausen. Het ligt binnen de Zwitserse douanezone. Ook al is de officiële munteenheid de euro, er wordt in de praktijk vooral met de Zwitserse frank gewerkt.
Baarle blijft weliswaar uniek in de wereld door de complexiteit van de enclavesituatie: bij de drie andere Europese enclaves gaat het telkens om één duidelijke geografische entiteit dat omsloten is door een ander land. De situatie in Baarle daarentegen is erg specifiek: het is daadwerkelijk een internationale legpuzzel van 30 enclaves. In de praktijk betekent dit dat zowel privé-personen, handelaars, burgerlijke ambtenaren als ambtenaren van het openbaar gezag (o.m. politie) zich meermaal daags over de rijksgrens begeven.
(Bron: Wikipedia Encyclopedie)
